قلعه بیاضه

قلعه بیاضه  در ۵۳ کيلومتري خور و بيابانک از توابع شهرستان نائين در روستايي به نام بياضه واقع شده است. قلعه بياضه با بنايي چند طبقه و خندق عريض و عميق و برخوردار از مجموعه خشتي به هم پيوسته و بافت گسترده تاريخي پيرامون آن، نمونه بارز يک ارگ و دژ کويري کويري است. اين قلعه افسانه¬اي، که شاهکار سبک معماري عهد ساساني است، قرن¬ها به عنوان دژ مستحکم و تسخيرناپذير کوير مرکزي ايران کارکردهاي گوناگون دفاعي و مسکوني داشته و از جمله اينکه در دوره اسماعيليه پايگاه ياران حسن صباح بوده است. ارگ بياضه قلعه‌اي قديمي است که در روستاي بياضه قرار دارد. اين بناي چند طبقه و خندق عريض و عميق و مجموعه خشتي گسترده و به هم پيوسته پيرامون آن، نمونه ارگ و دژ کويري است.
اين قلعه باستاني با سبک معماري ساساني، قرن‌ها کارکردهاي دفاعي و مسکوني داشته و در دوره اسماعيليه پايگاه هواداران حسن صباح بوده است. اتاق هاي متعدد و طبقات مختلف قلعه تا چند سال قبل به عنوان محل نگهداري اموال و انبار غله روستاييان مورد استفاده قرار مي گرفت. ذکر روستاي بياضه و قلعه آن در کتاب‌هاي احسن التقاسيم، صورت‌الارض ابن حوقل، سفرنامه ناصرخسرو و همچنين در سندي موسوم به جنگ نامه امام زاده ابومحمد ابراهيم (که در همين روستا مدفون است) آمده است. بنا بر سفرنامه ناصرحسرو او هنگام عبور از مسير نائين به طبس در اين روستا و به گفته خودش در «پياده» توقف داشته و در سفر نامه خود از قلعه کهن آن ياد کرده است. در دوره هاي معاصر جهانگردان غربي مانند سون هدين ، آلفونس گابريل و مک کرگور هنگام عبور از کوير مرکزي ايران از آن سخن گفته‌اند.
در هجوم نايب حسين کاشي و قشون او به صفحات کوير در سالهاي ۱۳۲۸- ۱۳۲۷ هجري قمري تمام قلاع منطقه از نائين تا طبس سقوط کرد ولي مهاجمان با وجود به توپ بستن قلعه از تسخير آن عاجز ماندند. ماشاءالله خان پسر نايب حسين با اصرار بر ماندن نيروهايش در منطقه تا تسخير آخرين دژ کوير در نامه‌اي تهديدآميز خواستار تسليم روستاييان شد ولي آنان به پشتوانه استحکامات موجود و آمادگي دفاعي و موقعيت قلعه با اين شعر به وي پاسخ دادند:
يا ما سر خصم بکوبيم به سنگ يا او سر ما به دار سازد آونگ
القصه در اين سراچه پر نيرنگ يک کشته به نام به که صد زنده به ننگ
بالاخره مهاجمان در برابر پايداري قلعه نشينان مجبور به ترک منطقه شدند. قلعه باستاني بياضه كوهي است از خشت و گل، دژي بزرگ كه محوطه عظيمي را به خود اختصاص داده است . روزي در اين قلعه ۲۵۰۰ نفر زندگي مي كردند و تمام امكانات زندگي شان در همين جا مهيا مي شد ه است . قلعه اي در دل كوير كه از زير خاك سر برآورد است . در دل روستايي است كم جمعيت، غير از دو مغازه و يك نانوايي و چند پيرمرد كه دور هم نشسته اند در وهله اول چيزي نمي بينيد. اگر چشمه قناتي كه در زمستان و تابستان جاري است نبود، مسلما آن چندنفر هم مهاجرت كرده بودند. چند كيلومتر كه جلوتر بروي استان اصفهان را پشت سر گذاشته و پاي در استان يزد مي نهي، اما در اين ده كوچك چيزي هست كه آدم را در كوير سوزان به درنگ وا مي دارد. قلعه بياذه، اثري است در دل كوير سوزان، درست در ۱۰ فرسنگي جنوب شرقي خور و بيابانك. جاي آن بر لبه دوزخ ايران سبب شده كه كمتر كسي به آنجا سفر كرده يا حتي اسمش را شنيده باشد.وقتي از قلعه سخن مي گويم، در ذهنتان تصويري از اتاق خشت و گلي تصور نكنيد، دژي است بزرگ كه محوطه اي عظيم را به خود اختصاص داده است؛ كوهي است از خشت و گل.
دور تا دور آن را خندقي به عمق۷ تا۱۳ متر دربرگرفته است. درون آن تعداد زيادي اتاقك و راهروهاي پيچ در پيچ وجود دارد. چاه هاي متعدد و كانال داخلي خندق از ديگر تجهيزات قلعه است. آسياب هاي دستي و سه ميدانگاه از ديگر سازه هاي آن است. آنچه مسلم است اين قلعه جمعيتي حدود ۲هزار و ۵۰۰ نفر را در پنج طبقه خود جاي مي داده و براي تمام اين افراد امكانات لازم مهيا بوده است.
در اصل قطبيتي بوده براي حاكم بيابانك.در سفرنامه ناصرخسرو نيز تاييد شده كه اين ناحيه – بيابانك- متشكل است از ۱۲ پاره روستا كه مركزيت آن با بياذه است. بخشي از خندقي كه دور آن بوده، در سال ۱۳۶۷ توسط افراد ناآگاه براي احداث جاده پر شده، باروهاي بلند آن خراب شده و برج هاي بزرگ آن كم كم رو به نابودي است. از در چوبي قلعه كه مي گذري، اتاق هاي كوچك تودر تو با كوزه هاي بزرگ مي بيني، راهروهاي تنگ و پله هاي خشت و گلي. چشمه آبي كه از وسط ده مي گذرد بعد از عبور از پشت قلعه براي آبياري زمين هاي كشاورزي
كه به ده ختم مي شود.
قلعه بياذه اثري است كه در منطقه حوز بيابانك بي همتاست، اما اكنون مي رود كه به تلي از خاك مبدل شود. حمايت نكردن سازمان ميراث فرهنگي از اين گنجينه باستاني سبب شده كه اين اثر آهسته آهسته رو به نابودي نهد. بي شك بازسازي و مرمت اين اثر باستاني و يادگار دوره ساساني مي تواند گامي مثبت در جهت حفظ آثار قدما باشد و حركتي مثبت براي جذب جهانگرد به شمار رود.
بياضيه ؛ دژي كه تاريخ در آن از حركت بازايستاده است!
در بياضيه گويي زمان مدتهاست كه متوقف مانده است؛ اين را مي‌شود از شعارهاي ديواري پيش از پيروزي انقلاب كه هنوز قابل مشاهده هستند، دريافت. نگاه كنيد! درود بر خميني … روح مني خميني … بت شكني خميني …
اين در حالي است كه به جرأت مي‌توان ادعا كرد، دژ بياضيه يكي از عظيم‌ترين و رفيع‌ترين بناهاي خشت و گلي در ايران مركزي محسوب شده كه به دليل معماري خاص و خندق عميق احاطه شده در اطرافش، همواره و در طول تاريخ در برابر اشرار و مهاجمان قد علم كرده و به قلعه‌اي تسخيرناپذير بدل گشته است؛ قلعه‌اي كه به گفته‌ي پيرمردان آبادي، از همين رو مورد احترام مردم منطقه است.

پيشينه تاريخي:

اين بناي چند طبقه و خندق عريض و عميق و مجموعه‌ي خشتي گسترده و به هم پيوسته‌ي پيرامون آن – كه قدمتش تا دوره‌ي ساسانيان مي‌رسد، نمونه‌ي بارزي از يك ارگ و دژ كويري است كه از ديرباز مورد توجه گردشگران داخلي و خارجي بوده و چند سالي است كه سفر به اين روستاي كويري از سوي گروه‌هاي گردشگري و تحقيقاتي به ويژه مراكز دانشگاهي افزايش يافته است. اين قلعه‌ي باستاني برخوردار از سبك معماري ساساني، قرن‌ها به عنوان دژ مستحكم و تسخير‌ناپذير كوير مركزي ايران كاركردهاي گوناگون دفاعي و مسكوني داشته است. اتاق هاي متعدد و طبقات مختلف قلعه تا همين چند سال قبل به عنوان محل نگهداري اموال و انبار غله روستاييان مورد استفاده قرار مي‌گرفت.
براي تمام مردم خور و بيابانك نام قلعه بياذه، نامي آشناست، كمتر پيرمرد و پيرزني است كه اسم اين قلعه را نشنيده باشد. دليل معروفيت آن خارج از بحث قدمت و بزرگي، فتح نشدن توسط راهزنان معروف است. اواخر دوران احمدشاه كه آشوب و ناامني همه جا را فرامي گيرد، مردم روستا براي دفاع، به خانه اجدادي خود – قلعه- پناه مي برند.تاخت و تازهاي راهزنان باعث شد كه مردم براي نجات خود ماه ها را در اين قلعه سپري كنند. دزدان به غارت روستاها مي پرداختند و از اين روستا هم چشم پوشي نمي كردند. طبق مستندات از سال ۱۳۲۷ ه.ق مردم به مدت دو سال در برابر قشون نايب حسين كاشي درون قلعه ايستادگي كردند و با استفاده از موقعيت قلعه توانستند در اين مدت طولاني مقاومت كنند.
به هر حال در تمام دوران ناامني راهزنان نتوانستند اين قلعه را به تسخير خود درآورند و همين مساله باعث شد كه مردم و قلعه باستاني در اذهان مردم منطقه باقي بماند. اين قلعه در كنار آثار باستاني چون بازار زرگرها، مسجد جامع، حسينيه قديمي و همچنين وجود درخت زيتوني با قدمت هزار ساله جاذبه هاي خوبي براي جهانگردان داخلي و خارجي به شمارمي آيد.

 قلعه بیاضه استان اصفهان

قلعه بیاضه استان اصفهان

قلعه بياضيه در دوره هاي گذشته به دليل موقعيت سوق‌الجيشي همواره از اهميت بسياري برخوردار بوده است، به گونه‌اي كه در دوره‌اي از ناامني و هجوم نايب حسين كاشي و قشون او به صفحات كوير در سال‌هاي ۱۳۲۸- ۱۳۲۷ هجري قمري تمام قلاع منطقه از نائين تا طبس سقوط كرد، ولي مهاجمان با وجود به توپ بستن قلعه از تسخير آن عاجز ماندند تا جايي كه ماشاءالله خان پسر سرشناس نايب حسين سرمست از فتوحات گذشته با اصرار بر ماندن نيروهايش در منطقه تا تسخير آخرين دژ كوير در نامه‌اي تهديدآميز خواستار تسليم روستاييان شد. ولي آنان به پشتوانه‌ي استحكامات موجود و آمادگي دفاعي و موقعيت استراتژيك قلعه در قطعه شعري به وي اين گونه پاسخ دادند كه:
يا ما سر خصم بكوبيم به سنگ ؛ يا او سر ما به دار سازد آونگ
القصه در اين سراچه‌ي پر نيرنگ ؛ يك كشته به نام به كه صد زنده به ننگ
و سرانجام مهاجمان در برابر پايداري قلعه نشينان مجبور به ترك منطقه شدند.
با اين وجود، اين عمارت ارزشمند ، دچار فراموشي تاريخ گشته و در حال ويراني است!متأسفانه خندق حفر شده در ضلع جنوبي و غربي قلعه به دليل طرح گسترش مسجد بياضيه از بين رفته است!
اميد است با فعال شدن بحث گردشگري طبيعي در كشور، بياضيه و مردمان فراموش شده‌اش نيز از توجهي كه شايسته‌ي آن هستند، برخوردار شوند.كاش مسئولين گردشگري ما قدر اين در و ديوار گلي  بياضيه را مي‌دانستند و با اختصاص بودجه‌اي درخور، آن را به يكي از مهمترين پايگاه‌هاي گردشگري در ايران مركزي بدل مي‌كردند
٢٥٠٠ سال قدمت . از ايران باستان تا به امروز محكم و استوار ايستاده است با اينكه خشت و گلي است ، قلعه اي با بدنه مقاوم و عظيم ، خشت برخشت نهاده اند پدرانم تا ثابت كنند كه بشر مي تواند با خشونت طبيعت به تفاهم برسد .
باشندگان اين سرزمين مردان و زناني بوده اند كه در مقابل مشكلات بنيادين زيست محيطي استقامت كرده اند و تو اين مطلب را در كنار ديواربلند قلعه حس خواهي كرد و به بلنداي روح آنان پي خواهي برد . در زير تيغ آفتاب كوبر ، پنج طبقه ارتفاع چنين زيبا و مدو ر ساختن و خندقي به طول و عرض شش متر در اطراف آن حفر كردن ، كار مرداني است كه صبر قرين روحشان و اراده پولادين محرم دلشان است و هنرمندانه از كمترين امكانات موجود بيشترين بهره را برده اند.
اگر در سايه درخت بيد زيباي كنار قلعه ، لحظه اي بياسايي شايد صداي آرام و گوش نواز آب را كه روزي نارنج قلعه را دور مي زده بشنوي و يا صداي شيهه اسب سربازان نايب حسين كاشي را دريابي در حالي كه پس از چهار ماه محاصره قلعه ، بدون كمترين توفيق در تاراج اموال مردم ، روستاي بياضه را ترك مي كند .
يا شايد ببيني كه مردم چگونه با حمله دزدان ، هراسان به قلعه پناه مي برند و پس از رفتن آنها چگونه صداي ناله زنجير و جرخ دنده مي آيد كه درب قلعه را آرام بر روي خندق مي اندازد و پلي مي سازد تا مردم شادمان از قلعه بيرون آيند ولي افسوس خواهي خورد كه اكنون اثري از آن درب زيبا نيست و اطمينان دارم با ياد صبرو استقامت آنان تونيز صبور وآرام خواهي شد و لذ تي عميق در دل خود خواهي يافت .

 قلعه بیاضه استان اصفهان

قلعه بیاضه استان اصفهان

منبع:

کویرهای ایران

وبلاگ بیاضه

قلعه بیاضه

اصفهان بیاضه

برچسب ها

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “قلعه بیاضه”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تهران

تبلیغات شما

کرمان

خراسان شمالی

قم

مازندران

هرمزگان

گیلان

چهارمحال بختیاری

گلستان

آذربایجان شرقی

کانال تلگرام دولان

آذربایجان غربی

ما را دنبال کنید

اردبیل

اصفهان

همدان

خراسان رضوی

یزد

بوشهر

کرمانشاه