h کبوتر خانه های بناب | پورتال جامع گردشگری دولان

کبوتر خانه های بناب

به خوبي يادم مي آيد در سال هاي ۱۳۴۰ اكثر كبوترخانه ها در اين شهر فعّال بودند. در محلّه اولاد ذكور سه كبوترخانه فعّال داشت که در گوشه اي از حياط بزرگشان  به شکل مدوّر و يا مكعب مستطيل به ابعاد تقريبي ۷×۱۰ متر و به ارتفاع ۷ متر ساخته بودند که يكي ازآن ها در خانه حاجي حسين ميسمي ساخته شده بود ، كه سمت شمال و غرب كبوترخانه باغ بوده و از نهر محلّه بنام ملا احمد آب میخوردند ، و كسي هم مزاحم كبوترها نبود. براي حفاظت ازكبوتران و این که کبوتران از کبوتر خانه نروند در زمستان خصوصا در فصل بارندگی برف چون کبوتران نمی توانستند از صحرا دانه و غذا پیدا نمایند ، به کبوتران دانه می دادند ، كبوترخانه را در حياط ساخته بودند، كود زيادي  براي استفاده كشاورزي خودشان برداشت مي نمودند، و اضافه آنرا مي فروختند و از عايدات آن ضمن بهره برداری ، كبوترخانه را احياء و مرمّت و نگهداري مي نمودند .

به هنگام پرواز دسته جمعي و يا نشستن در برج منظره خوب و لذت آفرینی داشت ، آوازهاي جالب موسیقی وار سر مي داند ، اكثر برج هاي كبوترخانه در اين شهر از مصالح چينه و از خشت ساخته شده بودند ، كه هزينه كمتري برمي داشت ، ۳ يا ۴ متر اوليّه ديوار چينه بود اما بقيّه را با خشت درست كرده بودند چون انتقال چینه به بالا مشکل بود ، ملات آن گل خاك رس بود و با كاه گل نماي بيروني و داخلي را زيبا مي نمودند . در تمامي محلّات بناب و روستاها و در ميان باغات ، كبوترخانه ساخته شده بود . اراضي شهر به دليل دشت زيبا وجريان رودخانه هاي پُرآب ازصوفي چاي و نهر مهرآوا و قوبي چای و جويبارهاي داخل شهر بود .

در صحراها بعضي از كشاورزان در سال دو نوبت كاشت و بر داشت می نمودند ، مثلاً بعد از برداشت گندم ، و يا بوستان خيار كه محصولات اين نوع كشاورزي زود تر می رسید و تمام مي شد ، براي این که زمين بي كار نماند به جايش ترپ و يا هويج و …… مي كاشتند ، و دو نوبت محصول بر مي داشتند ، اين روش فقط به خاطر وجود كود كبوترخانه و يا كودهاي طبیعی ديگر امكان پذير بود ، كه بايد زمين كشاورزي را با كود تقويت مي نمودند تا حاصل برمي داشتند . براي توليد كود ، كبوترخانه ها نقش زيادي داشتند.

باغداران اكثراً از كود و فضولات كبوترخانه استفاده مي نمودند و يا به زير درخت مو خاك ديوار كهنه مي داند ، سال هاي سال اين ديوارها در اثر تابش نور آفتاب تقويت شده بود ، الان هم اين روش كود دهي درشهر ميان كشاورزان سنتي متداول است ، كساني كه بوستان خيارمحلّي وهندوانه و خربزه مي كاشتند ، كود انسان را با خاكستر تنور نان خانگي مخلوط مي نمودند و بعد ازكود شدن به بوستان مي داند .

امّا با پيدا شدن كود شيميايي در اين اواخر و حتي تحويل كود شيميايي خيلي ارزان و يارانه اي به كشاورزان ، كود طبيعي ديگر مقرون به صرفه نشد ، یادم می آید بعد از انقلاب حوالی سال ۱۳۷۰ یک گونی کود ۵۰ کیلوئی سهمیه ای را به مبلغ شش صد تومان از طرف جهاد کشاورزی به مردم تحویل می دادند که پول کرایه حمل آن نمی شد و کشاورزان به دلیل ارزانی و عدم شناخت از مصرف کود شیمیایی مثل آب  روی زمین زیر کشت می پاشیدند ، و بعد برای این که حاصل زراعت آنان در اثر کود زیاد نسوزد هی آبیاری زود هنگام و پشت سر هم انجام میدادند ، از این طریق منابع آب زیر زمینی را بی مورد و با مصرف بی رویه از بین بردند ، و داروجات و سمّ کشاورزی نیز سرنوشت مشابه کود شیمیائی را بخود گرفته بود ، مخصوصا پیاز کاری که چند سالی است در این شهرستان توسعه زیادی یافته است ، کبوتر و كبوترخانه ها اولين قربانی از این زلزله بود که کشته می شدند و کبوترخانه ها خالی از کبوتر یکی پس از دیگری تخریب می شدند ، كه با توسعه و گسترش سرطان در میان مردم دومین قربانی خود مردم از کود و سمّ را باید شمرد ، و نابودي بهترين زمين هاي كشاورزي آفت دیگر کود شیمیائی است .

ضربه سوم خشك شدن آب رودخانه ها و جوي بارها و پر نمودن نهر ها ، و ورود ماشين آلات و ايجاد سر و صداي مزاحم ، عدم آسايش كبوتران از يك طرف ، و سمپاشی بی رویه درختان و تخم های علوفه رها شده در زمین که سفره تغذیه کبوتران بود ، و شكار كبوتران با تفنگ شكاري شبانه ، حمله و هجوم طايفه مغول بود بر آبادي هاي كبوتران ، با فرار كبوتران از خانه هايشان در راه مورد حمله پرندگان شكاري نیز قرارگرفتند . و چهارم تن ندادن نسل جديد در تمّدن جديد به كارهاي سخت سنتّي امّا پرثمر ، و كمبود نيروي انساني براي اداره كبوترخانه ها ، و قيمت پايين محصولات كشاورزي در دست توليد كننده و بالا بودن هزينه ساخت و يا تعمير كبوترخانه و ضعيف شدن اعتقادات و سنّت ها در باره منع صيد كبوتران چاهي و يا وحشي همگي ضربه اي بود بر نابودي كبوترخانه ها . در قديم براي جلوگيري از صيد كبوتر و فراري ندادن كبوتر از كبوترخانه ، اين اعتقاد و باور را رواج داده بودند ، که کبوتر سمبُل صلح و دوستي و مقدس است ، حتي كبوتر را به حرم امامان راه دادند ، تا مردم اعتقاد به مقدس بودن او داشته باشند ، و بد يمن بودن صید آنرا را رواج مي دادند تا مردم آزارشان به كبوتر و كبوترخانه ها نرسد ، اصولاً جا افتادن اين باور و اعتقاد و اين كه كبوتر نماد صلح و دوستي است و در اكثر كشورها اين باور وجود دارد ، نشان مي دهد كه كبوترخانه تاريخي بس طولاني دارد.

معماري كبوترخانه ها :

اولين مرحله در ساخت يك كبوترخانه بررسي موقعيت عمل احداث آن است ، به اين معني که بايد محلّ ، حتماً در كنار آب رودخانه ، جوي ، جلگه باشد . دوم ، محل بايد در يك فضاي باز دور از سر و صدا و هر نوع عملي كه باعث ترس و وحشت كبوتران گردد ، در غیر آن صورت كبوتران از كبوترخانه قهر خواهند كرد.سوم اين كه محل به دليل حفاظت از كبوترخانه و دانه دهي در زمستان ، کساني كه حياط خانه شان بزرگ بود و به كود آن در كشاورزي نياز داشتند در خانه هايشان كبوتر خانه مي ساختند .

كبوترخانه ها به شكل مكعب ، مكعب مستطيل ، استوانه اي ، چند وجهی به صورت تنها ، يا چند قلو و يا چند تا در كنار هم ساخته مي شدند. ابعاد آن ها در طول ۱۴ الي ۲۵ متر و عرض آن ها از ۶ تا ۱۰ متر و به ارتفاع ۷ تا ۱۰ متر به محلّ احداث كبوترخانه ، نياز مالك كبوترخانه به كود كبوتر ، و توان هزينه گذاري فرد ، داشتن علاقه و انگيزه نگهداري كبوتر ، و مديريت اداره آن بستگي داشت.

نماي بيروني كبوترخانه:

گذاشتن يك درب كوچك براي ورود و خروج و برداشت كود و فضولات كبوتران بنام ( زبل Zbi و يا زغل Zeghl ) ، در بعضي از كبوترخانه ها راه ورودی از درب خارج آوردن كود كبوتران جدا بود . و  يك پنجره كوچك با سوراخ هاي كبوتر رو ، به وسيله آجر و يا بوسيله چوب و يا با تنپوشه سفالی ، براي عبور و مرور كبوتران ، به ابعاد تقريبي ۸×۱۵ سانتيمتر و عمق ۲۰ يا ۳۰سانتیمتر تعبيه شده بود.

اقتصاد ، خصوصاً در اقتصاد كشاورزي :

در شيوه تأمين مهمترين نيازكشاورزي پس ازآب و كود و نحوه بهره برداري از كبوتران براي تأمين اين مهم ، بهره برداري از محصولات سالم و توليد بيشتر و كيفيت خوب و ايرانيان هم چون بسياري از اقوام به اين پرنده بي آزار كه امروز جهانيان آن را سمبل و نشانه صلح و دوستي مي شناسند از دير باز توجّه مخصوص داشته اند . كبوترخانه ها به خاطر تنوع معماري بسيار ، شكل ، اندازه ، تكرار موزون و هماهنگي آن ها با طبيعت و زيبايي هاي اطراف ، به ويژه با سازه هاي اعجاب آور ، هماهنگي دروني آن ها مي توانند يكي از جاذبه هاي جهان گردي بشمار آيند .

kabootarkhanegadimi

لانه های کبوتر خانه قدیمی در بناب

kabootarxanedikbashi

کبوتر خانه قدیمی بناب درمحلّه دیک باشی

kabootarxanechelecheghar

کبوتر خانه در بناب روستای چله غار

kabootarxanesalavati

کبوتر خانه ی صلواتی در بناب

kabutarxanegaragoshun

کبوتر خانه ی قره قوشون

نمای کبوتر خانه قره قوشون بناب
اجرای دیوارها و لانه ها : در ارتفاع۵۰ سانتی متر به منظور لانه های کوچک بچه کبوتران و جمع شدن فضولات در کف کبوتر خانه، دیوار برابر نقشه پایه بندی و قاب بند گردید ، و از داخل کبوترخانه لانه ها با خشت و از بیرون به صورت آجری اجرا شد ، و برابر طرح در هر ۳ لایه آجر ، لانه کبوتر به ابعاد ۵/۲۱ ×۵/۲۱ سانتی متر و به عمق ۲۹ سانتی متر اجرا و قفل بست می شد ، و از بیرون دیوار شرقی و غربی به سه قسمت قاب بندی و دردیوار شمال و جنوب به دو قسمت قابندی اجرا شد .در هر ۵ لایه خشت چینی لانه کبوتر به ارتفاع ۱۴۰ سانتی یک سری چوب چهار تراش بین پایه ها کلاف بندی گردید تا این ۵ ردیف بین پایه ها با کلاف چوبی کادر بندی و محکم شود تا از لانه های خشتی پائینی ، در اثر فشار لانه های بالایی کاسته گردد ، این کلاف بندی چوبی در هر چهار طرف دیوار اجرا گردید .

دو نمونه از کبوتر خانه های منطقه

kabootarkhanezovara

کبوتر خانه روستای ازویش و روستای زُوارا

صاحبان این کبوترخانه در کنارش از روی ذوق علاقه ای که دارند اقدام به پرورش طاووس می نمایند عکس زیر مربوط به پرورش طاووس می باشد .

tavoosgaragoshoon

پرورش طاوس در کنار کبوترخانه قره قوشون بناب

مساحت این کبوتر خانه نیز همانند کبوتر خانه قره قوشون به مساحت ۱۵۰ متر مربع و به ابعاد طول ۱۵ متر و عرض آن ۱۰ متر و به ارتفاع ۹ متر می باشد ، با توجه به باغات منطقه سپیگان و باغات روستاهای کوته مهر و زُوارا و تازه کند و ینگی کند در مکان بسیار خوب و مناسب احداث شده است.

نگارش علی اصغر بالغ باز نشسته ی میراث فرهنگی

منبع:

سیری در ایران

کبوتر خانه های بناب

East Azerbaijan, Bonab-Malekan Highway, Iran

برچسب ها

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “کبوتر خانه های بناب”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تهران

تبلیغات شما

کرمان

خراسان شمالی

قم

مازندران

هرمزگان

گیلان

چهارمحال بختیاری

گلستان

آذربایجان شرقی

کانال تلگرام دولان

آذربایجان غربی

ما را دنبال کنید

اردبیل

اصفهان

همدان

خراسان رضوی

یزد

بوشهر

کرمانشاه