پل صائبی کش

پل بند «برج عيار» يا «صائبی كش» يك بنا از مجموعه بناهاي آبي تاريخي شوشتر است كه بر روي رود گرگر و پايين دست آبشارها قرار دارد. اين پل بند با شماره ۲۹۴۰ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
معرفي:
پيشينه ساخت اين پل بند را مانند ديگر سازها ي آبي شوشتر مربوط به دوران ساساني دانسته ا ند.
اين بند بر روي شاخه گرگر و نزديك بقعه مقام علي در نزديكي پل كشتارگاه و پايين تر از محوطه آبشارها قرار دارد. اين بند در محاذي دو محله دكان شمس و دكان شيخ مي باشد.
در شرق بند برج عيار، بقاياي اتاقك ها و كانالهايي به چشم ني خورد كه به شكل صليب تعبيه شده اند. اين محوطه قبلاً درون باغ بسيار بزرگي قرار داشت كه در اواخر دوره قاجار متعلق به خانواده حكيم بوده و ظاهراً آب اين مجموعه از تونلي بنام تونل باغ حكيم، از تونل بليتي تأمين مي شده و در دوره صفوي تا قاجار در اين مكان توسط صائبين بعنوان نيايشگاه استفاده مي شد، و تأسيسات مذكور عبادتگاه و محل اجراي مراسم مذهبي اين قوم گرديد.
وجه تسميه:
اين بند با نامهاي صابئی كش و برج عيار معروف مي باشد. به نقل از تاريخ جغرافياي خوزستان نوشته سيد محمد علي امام شوشتري: محدوده بند عيار را در حال حاضر صائبی كش مي نامند كه احتمالا اين نامگذاري حاصل يك واقعه مهم باشد مي توان تصور نمود كه در اثر يك توطئه ازپيش برنامه ريزي شده بوسيله متعصبين مذهبي شوشتر مردم بر سر صابئين ساكن در اين محل ريخته و تعدادي از آنها را كشته و مابقي به حال فرار به اهواز و محمره و ديگر جاها نقل مكان كردند. بنابراين اين بند بنام صابئي كش معروف است.
برخي مانند نويسنده كتاب ديار شهرياران(احمد اقتداري) معتقدند برج عيار نام ظرفي بوده كه در گذشته خانمها زيور آلات خود را درون آن نگهداري مي كرده اند و به گفته اين نويسنده زني گويا با ذخيره طلا آلات خود اين برج را بازسازي كرد.
معماري:
بقاياي اين بند در حال حاضر در سه قسمت در محاذي رود و وسط آن قرار دارد. دو قسمت كه كنار رودخانه گرگر قرار گرفته هركدام ۱۵۰ متر مي باشد كه ظاهراً براي انحراف آب از آن استفاده مي شده در سمت شرق اين بند نيز بقاياي ساختمانهايي قرار دارد كه به گفته دكتر رهبر مربوط به پرستشگاه صابئيان مي باشد. اين بند داراي پي هايي شبيه بند ماهي بازان مي باشد برج عيار ظاهراً يك برج نسبتاً بزرگ بوده كه براي اندازه گيري ميزان آب بكار مي رفته. ساختمان برج مزبور بر خلاف ابعاد سنگهاي متفاوت در آن نظم رج هاي ديواره كاملا رعايت شده و رنگ ساروج آن روشن مي باشد. در ملات آن نيز مقدار كمي ماسه استفاده شده است اين برج از سمت خارج و داخل داراي اندود از ملات ساروج مي باشد.كه نسبتا محكم است. در قسمت بالاي برج نوار يا باندي تقريبا حدود ۳۰ سانتي متر كمي از بدنه جلو نشسته است.
با توجه به قوس بجا مانده مي توان حدس زد كه اين برج داراي قطري حدوداً ۱۵ متر مي باشد.سطح برج كاملا صاف و يكنواخت مي باشد. ارتفاع ديوار قوسي شكل به ارتفاع ۵/۴ متر و عرض ۵/۴ وطول آن حدود ۲۰ متر مي باشد. مصالح بكار رفته در بند از جنس سنگ ماسه و ملات ساروج مي باشد. در زير پل جديد كشتارگاه بر روي صخره كنار ساحل دنباله ديوار قديمي به چشم مي خورد.كه براي مهار كردن آب به كار مي آمده اين ديواره حدود ۸۰ سانتي متر از سطح رودخانه بالاتر مي باشد.و ظاهرا ارتفاع آن هم اندازه برج بوده است ديوار فوق الذكر در كنار ساحل به صورت قوسي شكل از داخل خود نمايي مي كند كه به صورت چند رديف شبه پلكان كه در سطح خارجي به طرف رودخانه داراي اندود ساروج مي باشد. پله ها حدوداً ۲۵ سانتي متر طول و عرض حدود ۲۰ – ۱۵ سانتي متر است و بوسيله ملات ساروج داراي سطح شيب دار مي باشد. برخي به اشتباه اين پله ها را براي برداشت آب مي دانند، اما با توجه به شيب زياد پله ها به نظر مي رسد كه اين پله ها براي اندازه گيري ميزان آب به كار مي رفتند. ظاهراً اين بند سطح آب را براي استفاده در باغات ميوه فراواني كه در جايگاه محله كميته سوخت فعلي و باغ زير بقعه امامزاده عبد الله قرار داشته اند بالا مي آورده است و مركبات بسياري را نصيب مردم مي كرد.
متون تاريخي:

-فردوس در تاريخ شوشتر و مشاهير آن

بند برج عيارش از متنزهات روزگار و عيار اقتدار سلاطين كامكار مي باشد. پس بايد از بند برج عيار بحث كرد و سپس از متنزهات بودن آن. بدين جهت از اين دو موضوع بحث مي كنيم: مقام اول سيد عبدالله جزايري كتاب تذكره شوشتر و مقام دوم: بقعه اي بنام مقام علي كه از متنزهات متسحسنه يوده و در هر چهار فصل آن بقعه و باغچه سيرگاه مردم شوشتر بوده.

-تذكره شوشتر صفحه ۲۴

پايين بند ميزان، آخر شهر بندي ايذاً ااز سنگ و ساروج هست، آنهم الحال خلل يافته مشهور به بند برج عيار كه اطراف شهر آسيابها و چرخابهاي متعدد از آن داير بوده و باغ برج عيار، و بلاگردان و گلابي و سالم آباد كه در ميان شهر بودند يا باغچه هاي آن كه در محلات بود همه به آن چرخابها معمور بود و در اكثر خانه ها آب جاري بود و از طرف صحرا باغ بلبل و باغ فيض الله شكرنويس و طالش عليا و سفلي همه مشجر بودند. در آن محله فرقه اي از اهل كفر ساكن هستند كه ايشان را صائبه گويند.

-مرأت البلدان، محمد حسن خان اعتمادالسلطنه صفحه ۷۰۰

در پايين بند ميزان، آخر شهر، محاذي محله دكان شمس بند برج عيار است كه به طرف شهر آسيابها و چرخابهاي بسيار به آن داير بوده و اكثر باغات آن محله را مشروب مي كرده و در اكثر خانه ها بواسطه آن آب روان بود و از طرف صحرا باغات زياد از اين آب مشجر و خرم مي بودند و برج عيار زيوري است، و از طلا و جواهر سازند و زنان در پيش سر زنند. گويند زني زيور خود را فروخته و به ساختن

اين بند اقدام كرده و ديگران كمك كرده اند تا بند به اتمام رسيده.

-تحفة العالم مير عبداللطيف خان شوشتري صفحه ۴۵

اين شهر[شوشتر] در روزگار پيشين از شهر هاي بسيار مهم و قشنگ ايران بشمار ميآمده و داراي بازارهاي مفصل و باغهاي مشجر و خيابانهاي با نزهت و صفا بوده است. وسعت اسواق و كثرت باغات و وفور فواكه و اشجار و صنعت ديباي آن در دنياي آن روز شهرتي بسزا داشت. باغهاي داخله شهر مانند سالم آباد و گلابي و بلاگردان و باغچه هاي محله سيد حسين در سال ۱۱۱۱ بواسطه شكست بند برج عيار خراب شده و باغهاي سمت شرقي شهر مانند باغ بلبل و باغ فيض الله شكر نويس و تالش عليا و تالش سفلي نيز به همين سبب از ميان رفت.
در صفحه ۱۱۷ همين كتاب نيز آمده است:
اين شهر از اول قرن دوازدهم رو به خرابي نهاد، در هزار و صد و يازده هجري، بند برج عيار شكست و باغچه هاي داخلي شهر بخشكيد. در ايام نادر شاه بند ميزان خراب و آب در بلوك مياناب ناياب شد.

نمایی زیبا از پل صائبی کش - شوشتر

نمایی زیبا از پل صائبی کش – شوشتر

نمایی زیبا از پل صائبی کش - شوشتر

نمایی زیبا از پل صائبی کش – شوشتر

پل-4

نمایی زیبا از پل صائبي کش – شوشتر

منبع: سیری در ایران

پل صائبی کش

شوشتر, خوزستان, ایران

برچسب ها

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “پل صائبی کش”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تهران

تبلیغات شما

کرمان

خراسان شمالی

قم

مازندران

هرمزگان

گیلان

چهارمحال بختیاری

گلستان

آذربایجان شرقی

کانال تلگرام دولان

آذربایجان غربی

ما را دنبال کنید

اردبیل

اصفهان

همدان

خراسان رضوی

یزد

بوشهر

کرمانشاه