کاروانسرای میان دشت

کاروانسراهای میان‌دشت در دهکده میان‌دشت شاهرود در هفت فرسخی خاور میامی واقع است. در آنجا سه کاروانسرا وجود دارد ک یکی از آنها کاروانسرای شاه عباسی و دو کاروانسرای دیگر را حسین‌خان نظام‌الدوله در دوره قاجاریهساخته است.

شیوه ساخت این کاروانسراها در کتاب مطلع الشمس به گونه مشروح و پردامنه بیان شده است. بر پایه نوشته نویسنده کتاب در سه کاروانسرای میان‌دشت و بیرون آنها ۲۰،۰۰۰ زائر می‌توانستند خانه نمایند. تاریخ بنای کاروانسرای میانی را ملک الشعرای صبوری پدر ملک الشعرای بهار به شعر آورده و بر سردر کاروانسرای نام برده نگاشته‌اند.

karvansara-miandasht

کاروانسرای میان‌دشت در واقع یک مجموعه عظیم می‌باشد که از سه کاروانسرای متصل به هم، سه آب انبار، یک حمام، چاپارخانه و تلگراف‌خانه تشکیل شده است. از سه کاروانسرای موجود در این مجموعه، یکی در زمان شاه عباس اول به وسعت ۲۵۰۰ مترمربع و به صورت چهار ایوانی بنا شده است و دو کاروانسرای دیگر مربوط به دوره قاجاریه می‌باشند که توسط حسین‌خان نظام‌الدوله به صورت چهار ایوانی احداث شده و مساحت یکی ۱۰ هزار مترمربع و وسعت دیگری ۸ هزار مترمربع می‌باشد. تاریخ کاروانسرای میانی توسط ملک‌الشعرای صبوری (پدر ملک‌الشعرای بهار) به صورت شعر درآمده و بر سردرِ کاروانسرا نوشته شده است.

صنیع‌الدوله مؤلف کتاب مطلع الشمس در مورد کاروانسرای میان‌ دشت می‌نویسد:

«این بنای عظیم طوری ساخته شده است که کاروان‌های متعدد می‌توانستند در آن جای گیرند و شامل دو حیاط بود که با هم ارتباط داشتند. ایوان‌هایی که در برابر طاق‌ها قرار گرفته‌اند چندان بزرگ نیستند ولی سکوهای عمیقی که در طرفین دروازه اصلی کاروانسرا قرار دارند می‌توانند در مواردی که تعداد مسافران از اندازه معمول زیادتر باشد جای مناسبی برای اقامت موقتی آنان باشند. جلوخان بزرگی پیش مدخل کاروانسرا قرار دارد که در زمان قاجاریه تحت تعمیر قرار گرفته، دروازه آن مرمت شده، دو اطاق به صورت بالاخانه به آن اضافه کرده‌اند. ضمناً نمای داخلی جلوخان و سر در هشتی را با زینت‌های تازه‌ای آراسته‌اند.»

راه ورود به اسطبلهای پیرامون بنا از ایوانهای شمالی و جنوبی است. بر گرداگرد اسطبلها و بالاتر از کف آنها، غرفه هایی عمیق احداث شده که نقش بارانداز داشته اند. وجود هفت برج مدور در پیرامون کاروان سرا، که آن را به شکل قلعه درآورده است، از نا امنی منطقه در زمان احداث بنا خبر می دهد.

در بخش شرقی مجموعه، کاروانسرایی بسیار بزرگ با مساحتی بیش از ۸۸۰۰ مترمربع واقع است که از قرارگیری ایوانها وایوانچه ها و حجره ها و سپس اسطبلها بر گرداگرد حیاطی وسیع شکل گرفته است. ایوان میانه هر ضلع اندکی رخ بام کلی حیاط را شکسته است.

ایوان های جبهه های شمالی و جنوبی کم عمق اند و در پشت آنها، حیاط های کوچکی با قاعده هشت و نیم هشت قرار دارد. هر یک از این حیاط ها که مشابه آن در دیگر کاروانسرا ها دیده نمی شود، به همراه فضاهای پیرامون خود بخش خصوصی کاملی بوده است. در جبهه جنوبی، سه سه دری بر گرد یکی از این حیاط های کوچک نشسته است که راه آنها از کفش کنهای گوشه های حیاط است.

حیاط پشت ایوان جبهه شمالی، علاوه بر حجره ها و کفش کنها، اسطبلی اختصاصی در کنار خود دارد. بدین ترتیب، این قسمتها چون خانه هایی در مقیاس کوچک، برای خانواده ها بوده است. طرح جبهه شرقی کاروانسرا مشابه دو جبهه شمالی و جنوبی است و در پشت ایوان این جبهه نیز، فضاهای متعددی در پیرامون فضایی مرکزی واقع است، با این تفاوت که فضای میانی این جبهه سر پوشیده است. فضاهای پشت ایوانها در میانه هر جبهه از دیوار پیرامون کاروانسرا بیرون زده و نمای خارجی بنا را از یک نواختی در آورده است. اسطبلهای این کاروانسرا دورادور پشت حجره ها را پوشانده است. بخش اصلی آنها فضاهایی با قاعده مربع -در چهار گوشه حیاط- با چهار ستون در میانه است. بخش میانی این فضاها به صورت سکویی از کف اسطبل بالاتر است که محلی برای اقامت چهارپاداران بوده است. در گوشه جنوب غربی کاروانسرا، این فضای اصلی، ستونهای بیشتری دارد که احتمالا در مرمت های دوره های بعد اضافه شده است. از هر یک از این فضاها، فضاهایی چون دو بازو در امتداد اضلاع کاروانسرا منشعب شده است.

دستگاه ورودی کاروانسرا در میانه جبهه غربی آن قرار دارد. سردر بنا از بدنه این جبهه پیش تر نیامده است؛ اما به همراه ایوانچه های طرفین خود و هشتی و ایوان پشت آن از حجم کلی بنا بالاتر رفته و در نتیجه، بخش متشخصی در بنا ایجاد شده است. هشتی فضایی وسیع با قاعده هشت و نیم هشت است که غرفه هایی در پیرامون آن قرار دارد. در طبقه دوم هشتی نیز، طاق نما و غرفه هایی وجود دارد که برگرد فضای خالی میانه سقف نشسته و به میان هشتی مشرف اند. این فضاها با ایوانچه ها و دیگر فضاهای طبقه دوم سردر نیز ارتباط دارند.

کاروانسرا میانی این مجموعه در واقع حاصل اتصال دو کاروانسرای صفوی و قاجاری است و ورودی این دو کاروانسرا به آن باز می شود. این بنا، که در واقع پیش ورودی این دو بناست، کاروانسرایی ناقص است. صحن بسیار وسیع این بخش از سه طرف با ردیف ایوانچه ها محصور و در ضلع چهارم (غربی)، به کاروانسرای صفوی و قسمتی از قلعه مجاور آن محدود است.

در ضلع شمال غربی حیاط، قلعه تاریخی میاندشت واقع شده است که آثاری کمی از دیوارها و برج و باروهای آن قابل مشاهده است.

karvansara-miandasht-shahrood

karvansaramiandasht

miandasht-karvansara-shahrood

miandasht-karvansara

منبع:

– ویکی پدیا

– سامانه رزرواسیون آرمان سفر

– ArtHut

کاروانسرای میان دشت

کاروانسرای میاندشت, شاهرود, سمنان, ایران

برچسب ها

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “کاروانسرای میان دشت”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تهران

تبلیغات شما

کرمان

خراسان شمالی

قم

مازندران

هرمزگان

گیلان

چهارمحال بختیاری

گلستان

آذربایجان شرقی

کانال تلگرام دولان

آذربایجان غربی

ما را دنبال کنید

اردبیل

اصفهان

همدان

خراسان رضوی

یزد

بوشهر

کرمانشاه