منطقه حفاظت شده باشگل

منطقه حفاظت شده باشگل در استان قزوين  در هشت کيلومتري شمال غرب شهرستان تاکستان، در محدوده دهستان قاقازان قرار دارد. واقع شده است. مساحت آن ۲۵۱۹۰ هكتار مي باشد.

پوشش گياهي: بروموس ها و گونها ,‌بومادران ,‌ كلاه ميرحسن و‌شيرين بيان .

پستانداران: گرگ,روباه معمولي,شغال, گراز, خرگوش و آهو.

پرندگان : كبك ,تيهو,‌ كوكر,‌ جغد و‌ بلدرچين .

منطقه حفاظت شده باشگل با مساحت ۲۵ هزار و ۱۲۵ هكتار بخشي از حوزه استحفاظي شهرستان تاكستان است كه نام آن از روستاي متروكه باشگل كه در مركز منطقه قرارداد، گرفته شده است. با توجه به اهميت زيستگاهي و جمعيت هاي حيات وحش موجود در اين ناحيه، اين منطقه از سال ۱۳۷۵ به عنوان منطقه حفاظت شده به فهرست مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محيط زيست كشور اضافه شد. براي دسترسي به اين ناحيه، شبكه اي از راه هاي ارتباطي در منطقه وجود دارد كه به يكديگر متصل بوده و با ساير راه هاي موجود در ناحيه در ارتباط اند.

منطقه حفاظت شده باشگل در تاریخ ۰۱/۰۵/۱۳۶۸، هنگامی که جمعیت گوسفند وحشی آن به شدت کاهش یافته و حدود ۲۰ راس گزارش شده بود، توسط سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان منطقه شكار و تير اندازي ممنوع معرفی گردید. با افزایش امنیت و جمعیت گونه ها ، به منظور ارتقای سطح امنیت زیستگاهی و حفاظت از تنوع زیستی منطقه ، در تاريخ ۰۴/۰۶/ ۱۳۷۶، به  منطقه حفاظت شده ارتقاء پیدا کرد.

bashgol-takestan

موقعیت عمومی منطقه

منطقه حفاظت شده باشگل در فاصله ۸ كيلومتري شمال غربی شهر تاكستان در حد فاصل شهرهای تاکستان و ابهر در دامنه‌ جنوبي رشته كوه البرز مركزي و در محدوده جغرافيايي´۲۸ و º۴۹ الي ´۴۳ و º۴۹ طول شرقي و ´۳ و º۳۶ الي ´۱۴ و º۳۶  عرض شمالي  واقع شده است و با منطقه شكار ممنوع خراسانلو واقع در استان زنجان همجوار است. حدود منطقه از شمال به روستاهای آقبلاغ و تاکند، از جهت غرب به روستاهای مهین و جرندق، ازجهت شرق به روستاهای آقچه کند و علنقیه و از جهت جنوب به روستاهای  قره باغ و حسین آباد محدود می گردد.

ویژگی و سیمای عمومی منطقه 

– توپو گرافی منطقه: سیمای توپوگرافی منطقه حفاظت شده باشگل شامل كوهستاني ، تپه ماهوری و اندکی هم دشتی متشکل از كوه‌هاي نيمه مرتفع و تپه ماهورهايي با شيب ملايم است. در باشگل ۱۳ كوه وجود دارد كه بخشي از رشته كوه‌هاي البرز هستند. کوه بانچال با ارتفاع  ۲۱۲۸ متر مرتفع ترین کوه منطقه محسوب می شود.  همچنين دره های قلعه سرهنگ (قره داش)، شنين و برخه که  از كوه بانچال واقع در بخش شمالي اين منطقه منشعب شده و در تمام آنها چشمه‌هاي دايمي جريان دارد، دره‌هاي اصلی اين منطقه را تشکيل می دهند.

– پوشش گیاهی منطقه:پوشش گياهي منطقه باشگل از نوع فلور ايراني- توراني و شامل گونه هاي مختلف بويژه گونه هايي از خانواده گون، گرامينه، كمپوزيته وگونه هاي اسپرس، گل گندم، بومادران، خارشتر، ورك، شيرين بيان، و… است. همچنين درختچه و بوته هايي از انواع بنه و بادام كوهي نيز در منطقه ديده مي شود. باشگل فاقد هرگونه رودخانه دائمي پرآب است. با اين وجود، در محدوده منطقه، چشمه هاي دائمي كه در تمام فصول سال آب دارند وجود دارد كه از معروفترين آنها چشمه باشگل، بانچال و نيكچه را مي توان نام برد. هرچند كه محدوديتي از نظر آب براي وحوش منطقه ديده نمي شود، با اين حال استقرار آنها در اين منطقه در فصول پرآب به حداكثر مي رسد و ساخت چند آبشخور توسط اداره كل حفاظت محيط زيست قزوين در اين زيستگاه نيز شرايط ويژه اي را براي افزايش حيات وحش و تنوع گونه اي موجود در آن به همراه داشته است.

پوشش گیاهی منطقه حفاظت شده باشگل از نظر فرم رویشی در منطقه ایران – تورانی واقع گردیده است، گیاهان این منطقه بسیار متنوع و ارزشمند بوده و از نقطه نظر دارویی، علوفه ای و ژنتیکی حائز اهمیت می باشند.تاکنون مطالعه کاملی از تنوع گونه های گیاهی منطقه صورت نگرفته است اما بر اساس اطلاعات منتشره چهار تیپ گیاهی متمایز از هم در منطقه وجود دارد که عبارتنداز:

۱- Hulthemia persica / Bromus tomentellus

این تیپ گیاهی وسعتی در حدود ۲/۱۱۰۵۶ هکتار را در منطقه به خود اختصاص داده است. Euphorbia sp – Astragalus ornithopodium  ، علف‌چمن، کنگر، هویج وحشی، گل ماهور، انواع گل گندم، بروموس، فلومیس، آویشن و …از دیگرگونه‌های گیاهی همراه این تیپ می‌باشند.

۲-  Astragalus microcephalus / Poa bulbosa

این تیپ در منطقه حدود۸/۳۵۲۷ هکتار وسعت دارد وگونه‌های Hulthemia persica – Euphorbia petiolata ، گل ماهور، هویج وحشی، آویشن، علف چمن، انواع گل گندم، شیرین بیان از گونه های همراه این تیپ هستند.

۳-  Agropyron libanoticum / Astragalus microcephalus / Stipa barbata  این تیپ گیاهی در منطقه حدود ۵/۳۴۹۷ هکتار مساحت دارد وگونه‌های Agropyron intermedium – Bromus tomentellus – Taeniatherum crinitum  ، درختان ارس ،درختچه‌های بادام کوهی و بنه ، گل ماهور، علف چمن، شقایق، بومادران، یونجه، هویج وحشی، آویشن از گونه های همراه این تیپ می‌باشند.

۴- Pistacia mutica

تیپ بنه (پسته وحشی) به صورت یک توده جنگلی با مساحت حدود ۵/۹۱ هکتار در جنوب شرقی منطقه در محدوده روستای قازانداغی و ۵/۱۸۷ هکتار پراکنده ( مجموعا” ۲۷۹ هکتار)مشاهده می‌شود. گونه‌های همراه این تیپ عبارتند از : افدرا ، انواع گون ، شير خشت، آلو كوهي، بادام كوهي و ريش بز.
از تيره  های گیاهی غالب درمنطقه حفاظت شده باشگل، تيره‌ های كمپوزيته، لگومينوزه ، گرامينه، چتريان و هفت بند را می توان نام برد. تعدادي از گياهان منطقه هم مانند بومادران، خارشتر، قدومه و… دارای  ارزش دارويي  می باشند . گونه های درختی  اقاقيا، بيد، تبريزي، زبان گنجشك، سنجد و بادام  نیز در منطقه حفاظت شده  باشگل مشاهده می شوند.

takestan-Bashgol

حیات وحش منطقه 

منطقه زيبا و ديدني باشگل با توجه به موقعيت خاصي كه دارد داراي زيستگاه هاي متفاوتي است. قسمت هاي جنوبي آن دشتي و زيستگاه آهو است و بقيه نقاط منطقه تپه ماهوري است و از جمله زيستگاه هاي برجسته قوچ و ميش در كشور كه بلندترين قله آن ۲ هزار متر از سطح دريا ارتفاع دارد. همچنين خالي از سكنه بودن تعداد زيادي از روستاهاي داخل منطقه نيز امنيت بيش تري براي حيات وحش به وجود آورده است. علاوه بر آهو و گوسفند وحشي، گرگ، روباه قرمز، شغال، گراز، خرگوش، تشي، زرده بر، سمور سنگي معمولي هم در اين منطقه زندگي مي كنند. گوسفند وحشي منطقه باشگل حاصل اختلاط دو نژاد البرز مركزي و گوسفند وحشي است كه مهاجرت منطقه اي داشته اند و در فصل گرما از منطقه خارج شده، به ارتفاعات فيله ورين، مغول آباد تا خراسانلو در استان زنجان، كه در قسمت غربي منطقه باشگل قرار دارد، مهاجرت مي كنند و در زمستان ها به اين منطقه باز مي گردند. اخيراً محدوده پراكنش آنها در تابستان در قالب يك منطقه ممنوعه به نام خراسانلو تحت حفاظت قرار گرفته و امنيت زيستگاه هاي تابستاني آنها فراهم شده است. فصل زايمان ميش ها در اين مكان از اوايل خرداد آغاز و تا پايان خرداد ادامه دارد. پرندگان منطقه را نيز انواع پرندگان خاص مناطق دشتي و كوهستاني تشكيل مي دهند. اگرچه تنوع گونه هاي پرندگان در اين منطقه نسبتاً كم است، ولي گونه هاي باارزشي مانند پرندگان شكاري و پرندگان قابل شكار به صورت مهاجر يا بومي ديده مي شود. وجود منابع غذايي فراوان و زيستگاه هاي مناسب براي انواع پرندگان شكاري، باعث شده تا هر ساله علاوه بر پرندگان بومي، تعداد زيادي از انواع پرندگان شكاري نيز از اواخر خرداد ماه به اين منطقه هجوم آورند.

منطقه حفاظت شده باشگل قلمرو زیستی گسترده ای از گونه های وحشی با ارزش می باشد و به دلیل موقعیت جغرافیایی و دارا بودن منابع اکولوژیکی از تنوع جانوري قابل توجهي برخوردار است که محافظت و حراست از آنها نقش عمده و اساسی را در حفظ ارزش های ژنتیکی ، تعادل بوم شناختی و اکوتوریسم خواهد داشت. از کل گونه های جانوری شناسایی شده در منطقه، ۱۳گونه متعلق به پستانداران، گونه متعلق به پرندگان، گونه متعلق به خزندگان و گونه متعلق به دوزیستان هستند.

bashgol

پستانداران

تاكنون ۱۳ گونه پستاندار وابسته به ۶ راسته و ۶ خانواده و ۱۲ جنس در منطقه حفاظت شده باشگل شناسايي شده است(فهرست گونه های شناسایی شده در جدول ۱ آمده است).گوسفند وحشی و آهو از گونه های هدف حفاظتی منطقه محسوب می شوند. گوسفند وحشی منطقه باشگل از نژاد ارمنی(Ovis orientalis gmelini)است. هرچند قوچهایی که در جمعیت زمستانه دیده می شوند متفات بنظر می رسند که این می تواند فرضیه هیبریدی بودن برخی از گوسفندهای وحشی منطقه را مطرح نماید که نیاز به مطالعه و بررسی دارد و دلیل آن دامنه گسترش جغرافیایی نژاد البرزی و ارمنی است که در گذشته به همین منطقه ختم می گردید.

تفاوت جمعیت زمستانه و تابستانه گوسفند وحشی در منطقه مبین وجود مهاجرت منطقه ای است به نحوی که در فصول گرم از منطقه باشگل خارج شده و به ارتفاعات فيله ورين و مغول آباد(استان زنجان) در غرب منطقه باشگل مهاجرت نموده و زمستانها به منطقه بر مي گردند. آهو(Gazella subgutturosa)یکی دیگر از گونه های مهم و تحت حفاظت منطقه محسوب می شود که در حال حاضر جمعیت اندکی از آن در منطقه حفاظت شده باشگل در قسمت های دشتی جنوب منطقه که بیشتر آن اراضی زراعی است مشاهده می شود. در بین گوشتخواران، کفتار شاخص ترین گونه ای است که در منطقه امن حفاظت شده باشگل زادآوری دارد.

bashgol-gazvin

پرندگان

منطقه حفاظت شده باشگل از لحاظ پرندگان نير حائز اهميت مي باشد هر چند تاكنون مطالعه دقیقی در زمینه شناسایی پرندگان منطقه صورت نگرفته است اما برخی از پرندگان خاص مناطق دشتي و كوهستاني در این منطقه به صورت مهاجر و يا بومي مشاهده می شوند. تاکنون ۳۶گونه پرنده متعلق به ۸ راسته و ۲۰ خانواده در منطقه شناسایی شده اند. مهمترین این گونه ها عبارتند از: عقاب طلایی،سار گپه معمولی ، سارگپه پا بلند، پیغو، قرقی، دلیجه ، لیل، کبک ، کبک چیل، بلدرچین، باقرقره شکم سیاه، کبوتر چاهی، کوکوی معمولی، شاه بوف، جغد کوچک، شبگرد، زنبور خوار معمولی، سبز قبا، هدهد، چکاوک آسمانی، چلچله، دم جنبانک ابلق و خاکستری، سنگ چشم خاکستری، چکچک بیابانی، توکای سیاه، توکای باغی، کمرکولی کوچک، زردپره سرسیاه ،زردپره مزرعه،سهره جنگلی ، سهره معمولی، سار،کلاغ ابلق، کلاغ سیاه، زاغی

bashgol-park

جاذبه های اکوتوریستی منطقه 

یکی از قابلیت های بارز منطقه به لحاظ دارا بودن فون و فلور غنی استفاده علمی از گونه های گیاهی و جانوری با ارزش آن است که در یک ذخیره گاه ژنتیکی مطمئن تحت حفاظت قرار داشته و براحتی قابل دسترسی اند. استفاده دانشجویان و جوامع علمی از منطقه دلیلی بر این ادعاست.

منطقه حفاظت شده باشگل دارای چشم اندازهای طبیعی بی نظیری از زیستگاههای کوهستانی، تپه ماهوری و دشتی است که در فصول مختلف دیدنی است . رویش یکپارچه شقایق در برخی نواحی منطقه در فصل بهار بسیار اعجاب انگیز است . وجود تمامی این عوامل در کنار اثر باستانی قیز قلعه، نشاندهنده قابلیت بالای منطقه در جذب اکوتوریسم می باشد.

وضعیت عمومی اقتصادی و اجتماعی

اقتصاد روستائیان بیشتر متکی به کشاورزی دیم، باغداری و دامداری گوسفند و بز می باشد.

park-bashgol

تعارضات مهم منطقه

یکی از مهمترین عوامل تهدید کننده زیستگاه و حیات گونه های وحشی جانوری، چرای دام بیش از ظرفیت مراتع، در مناطق ممنوعه و سگهای همراه گله می باشد. دام علاوه بر رقابت غذایی با گونه های علفخوار امنیت زیستگاه را کاهش داده و موجب متواری شدن گونه ها و خروج آنها از منطقه می شود.
تغيير غيرمجاز کاربری اراضی و تبدیل مراتع به کشتزار از دیگر عوامل تهدید کننده زیستگاه حیات وحش در منطقه محسوب می شود. تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی علاوه برنابودی گونه های گیاهی مرتعی موجب افزایش تردد افراد در منطقه و در نهایت کاهش امنیت در زیستگاه می گردد.

یکی دیگر از عوامل تهدید کننده ،آتش سوزی مراتع در ماههای گرم سال می باشدکه عمدتا” در اثر سهل انگاری افراد وارد شده به منطقه صورت می گیرد و هرساله صدها هکتار از مراتع منطقه را به کام آتش کشیده که علاوه بر ایجاد رعب و وحشت در حیات وحش و نابودی گونه های با ارزش گیاهی، عرصه های زیادی را برای مدتها از دسترس گونه های علفخوار خارج می کند.

وجود سکونتگاههای انسانی در منطقه، نزدیکی به شهر تاکستان و وجود مستثنیات که همگی موجب افزایش تردد در منطقه می شوند نیز از جمله عوامل تهدید کننده محسوب می شوند.

نا امن بودن مسیر مهاجرت فصلی گوسفند وحشی در خارج از منطقه حفاظت شده باشگل تا منطقه خراسانلو در زنجان نیز، یکی دیگر از تهدیدهای جدی افزایش جمعیت گوسفند وحشی محسوب می شود.

gazvin-bashgol

امکانات و تجهیزات موجود

محل اداری و اسکان ماموران و نگهداری تجهیزات در منطقه شامل دو پاسگاه و یک برجک نگهبانی است. پاسگاه سرمحیط بانی جرندق در ضلع غربي منطقه در کنار جاده ضیاء آباد- نیکویه واقع شده است و پاسگاه دیگر، محيط باني شنین در روستای شنین در قسمت جنوب شرقی منطقه می باشد. برجک نگهبانی نیز در داخل منطقه امن در شمال روستای ینگجه قرار دارد.

bashgoltakestan

منبع:

– کویرها و بیابان های ایران

منطقه حفاظت شده باشگل

Qazvin, Unnamed Road, Iran

برچسب ها

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “منطقه حفاظت شده باشگل”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تهران

تبلیغات شما

کرمان

خراسان شمالی

قم

مازندران

هرمزگان

گیلان

چهارمحال بختیاری

گلستان

آذربایجان شرقی

کانال تلگرام دولان

آذربایجان غربی

ما را دنبال کنید

اردبیل

اصفهان

همدان

خراسان رضوی

یزد

بوشهر

کرمانشاه